Hendrik Pieterse | Een portret van Alkmaar

De Alkmaarse schilder Hendrik Pieterse (1889-1969) werd geboren aan het einde van de negentiende eeuw. Hij begon al op jonge leeftijd volop te tekenen en te schilderen. Pieterse haalde inspiratie uit zijn directe omgeving, zijn familie, de stad Alkmaar en de Noord-Hollandse natuur. Dochter Tiny herinnert zich haar vader niet anders dan met een schetsblok in zijn hand. Pieterse liet een enorm en veelzijdig oeuvre achter met stadsgezichten, interieurs, stillevens, portretten en landschappen. Zijn werk laat ook een grote diversiteit aan technieken zien, waaronder olieverf, aquarel, houtskool, pastelkrijt, pen, potlood, linosneden, beeldhouwwerk en grafisch materiaal. De tentoonstelling Hendrik Pieterse | Een portret van Alkmaar (18 juni – 13 september 2020) biedt een inkijkje in de ode van een Alkmaarse kunstenaar aan zijn stad. 

De tentoonstelling is ingedeeld in vier clusters: de kerk (waar de tentoonstelling ook te bezoeken is), de stad, de natuur, en de materialen die Pieterse gebruikte om mee te schilderen. Hieronder enkele fragmenten uit de zaalteksten die ik voor deze tentoonstelling schreef. 

Hendrik Pieterse | Een portret van Alkmaar (juni – september 2020). Photo: Rick Akkerman.

KERK
Hendrik Pieterse ging er vaak op uit om te schilderen. Midden jaren vijftig was de schilder bezig met het vastleggen van het interieur van de Grote Sint Laurenskerk. Na uren bevlogen gewerkt te hebben was het Pieterse ontgaan dat de koster was vertrokken en de deuren van de kerk achter zich had gesloten. Terwijl zijn vrouw en dochter naar hem op zoek waren, stond Pieterse op de ramen van de consistorie te bonken in de hoop dat iemand hem zou horen en de koster zou waarschuwen. Gelukkig was dat het geval en kon Pieterse, hoewel hij het avondeten gemist had, toch nog huiswaarts. De tekensessies in de kerk hebben tot een bijzondere serie schetsen en aquarellen van het interieur van de Grote Sint Laurenskerk geleid. 

Hendrik Pieterse | Een portret van Alkmaar (juni – september 2020). Photo: Rick Akkerman.

STAD
Eind jaren vijftig lanceerde architect Wieger Bruin een plan om een snelweg door het centrum van Alkmaar aan te leggen. Een project waar voor een groot deel van de grachten gedempt zou moeten worden. Er ontstond al snel een petitie tegen dit plan en meer dan tien jaar lang werd erover gediscussieerd in de gemeenteraad. Ook schilder Pieterse bleef niet stilzitten en hij begon alle historische plekjes in de binnenstad vast te leggen. Hoewel de grootschalige demping al snel van de baan leek, vormde kleinschaligere saneringsplannen nog steeds een risico voor historische plekken in Alkmaar. Pieterse bleef de binnenstad verwoed schilderen. De schilder was midden jaren vijftig met pensioen gegaan en had alle tijd om de stad te vereeuwigen. 
Ook in de jaren dertig en veertig had Pieterse de historische gebouwen en locaties van Alkmaar geschilderd. De aquarel van de sneeuw scheppende mannen en linodruk van de paardenmarkt vormen mooie weerspiegelingen van de historische periode waarin hij werkte. 

Hendrik Pieterse | Een portret van Alkmaar (juni – september 2020). Photo: Rick Akkerman.

NATUUR
De natuur rondom Alkmaar, zoals de bossen bij Bergen en Schoorl en het strand van Bergen en Egmond, waren geliefde onderwerpen van Pieterse. De over het algemeen wat kleinere werken zoals de aquarellen en tekeningen van bossen en de geschilderde zeezichten tonen de diversiteit van de Noord-Hollandse natuur.
Pieterse heeft zich nooit aangesloten bij een kunstgroep of stroming. Zijn werk is dan ook zeer eigen en is voornamelijk te zien als navolging van het realisme: de weergave van het gewone leven. Ook invloeden van de romantiek zijn terug te vinden in zijn werk, vooral in de manier waarop hij de wilde golven van de zee weergaf en de ruige bomen in zijn pentekening van het bos. 

Hendrik Pieterse | Een portret van Alkmaar (juni – september 2020). Photo: Rick Akkerman.

MATERIALEN
 Van 1914 tot 1933 woonde Hendrik Pieterse met zijn moeder in de Doelenstraat in het centrum van Alkmaar. In zijn huis was ook de kleine banketbakkerij van Pieterse gevestigd. Daarmee wist hij zichzelf en zijn moeder destijds te onderhouden. Als het budget het toeliet kocht Pieterse schildersmaterialen. Omdat de schilder het niet altijd even breed had gebruikte hij alle materialen die hij kon vinden om mee te kunnen tekenen en schilderen. Dit heeft onder andere geleid tot het uiterst diverse oeuvre van Pieterse. In de jaren twintig en dertig maakte Pieterse verschillende tekeningen met potlood en houtskool van zijn toen al blinde moeder.